Bez preciznih podataka o individualnim ložištima teško je planirati efikasne mere za
smanjenje aerozagađenja
Kada se govori o kvalitetu vazduha u Kragujevcu, najčešće se pominju koncentracije PM
čestica, broj dana sa prekoračenjima ili položaj grada na različitim listama zagađenja. Mnogo
ređe postavlja se pitanje koliko zapravo znamo o izvorima tih emisija.
Iako je individualna ložišta Plan kvaliteta vazduha u aglomeraciji Kragujevac prepoznao kao
jedan od značajnih izvora aerozagađenja tokom grejne sezone, trenutno ne postoji javno
dostupan i detaljan pregled koji bi pokazao gde se ta ložišta nalaze, koje energente koriste i
koliki je njihov potencijalni doprinos zagađenju vazduha.
Upravo zbog toga stručnjaci sve češće ukazuju na značaj uspostavljanja katastra
individualnih ložišta – baze podataka koja bi omogućila preciznije mapiranje načina grejanja
domaćinstava na teritoriji grada.
Takav katastar ne bi služio za kontrolu građana niti za kažnjavanje domaćinstava. Njegova
osnovna svrha bila bi da lokalnoj samoupravi omogući bolje planiranje mera za unapređenje
kvaliteta vazduha. Umesto procena i pretpostavki, grad bi raspolagao podacima o tome koliko
domaćinstava koristi drva, ugalj, pelet, gas ili druge energente, kao i u kojim delovima grada
su individualna ložišta najzastupljenija.
Istraživanje koje je Udruženje Ekomar sprovelo tokom 2026. godine među građanima
Kragujevca pokazalo je da su individualna ložišta i dalje dominantan način grejanja u
velikom broju domaćinstava. Istovremeno, rezultati ukazuju da problem aerozagađenja nije
ravnomerno raspoređen i da su pojedina gradska naselja više izložena posledicama grejanja
na čvrsta goriva od drugih.
Bez takvih podataka teško je odgovoriti na neka od ključnih pitanja: gde bi subvencije za
zamenu peći dale najveći efekat, u kojim delovima grada treba proširivati gasnu mrežu, gde
je potrebno pojačati monitoring kvaliteta vazduha i koja domaćinstva bi trebalo da imaju
prioritet prilikom dodele podrške.
Dodatni problem je činjenica da se postojeći programi subvencija ne povezuju sa podacima o kvalitetu vazduha po naseljima. Domaćinstvo koje se nalazi u delu grada sa najvećim koncentracijama PM čestica danas nema prednost u odnosu na domaćinstvo iz zone sa znatno manjim opterećenjem aerozagađenja.
Zbog toga bi razvoj katastra individualnih ložišta mogao predstavljati jedan od najvažnijih
narednih koraka u unapređenju lokalnih politika kvaliteta vazduha. Takav alat omogućio bi
da se ograničena sredstva usmeravaju tamo gde mogu dati najveći efekat – prema
domaćinstvima i delovima grada koji najviše doprinose emisijama i koji su istovremeno
najviše izloženi posledicama zagađenja.
Ovaj tekst objavljen je u okviru projekta „Energetska pravda i čist vazduh za sve“,
koji realizuje udruženje Ekomar u okviru projekta „Kolaborativnim alatima protiv diskriminacije“, koji sprovode Inicijativa za ekonomska i socijalna pitanja A11 i Transatlantic Foundation (German Marshall Fund) a podžava Evropska unija.
Stavovi i mišljenja izneti u tekstu isključiva su odgovornost udruženja Ekomar i ne
odražavaju nužno stavove Evropske unije.
